Podstawowym powinnością kontrolera z PIP jest pokazanie dokumentów zaręczających jego tożsamość oraz dokumentów pozwalających mu skontrolować daną firmę . Wyjątek stanowi okoliczność, w której kontrolujący uzna, że informacja o planowaniu kontroli może wpłynąć na jej wynik. W takiej sytuacji musimy pogodzić się z faktem, że kontrolujący może przybyć kiedy chce i o której godzinie chce do budynku przedsiębiorstwa, aby skontrolować właściciela firmy. Co więcej, nie potrzebne mu są żadne przepustki wstępu i nie musi być rewidowany. Przebieg wizytacji dokładnie podaje art. 23 par. 1 pkt. 1-10 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 13 kwietnia 2007 r. Zgodnie z jego brzmieniem kontroler ma prawo:
- żądać od wszystkich pracowników, którzy są lub byli zatrudniani lub od osób, które wykonują lub wykonywały usługi dla objętego kontrolą przedsiębiorstwa, sporządzonych na piśmie i ustnych wiadomości w kwestiach objętych kontrolą
- żądać pokazania dokumentacji technicznej dotyczącej budowy, przebudowy a także rozbudowy siedziby, w której znajduje się kontrolowany podmiot, a także żądać przedstawienia odpowiedniej dokumentacji i ekspertyz dotyczących produkcji , z wzięciem pod uwagę próbek materiałów stosowanych w czasie produkcji w tym zakładzie
- skontrolować dane personalne osób wykonujących obowiązki służbowe jak również przebywających na obszarze podmiotu kontrolowanego, przesłuchać ich i żądać od nich oświadczeń w sprawie legalności zatrudnienia a także prowadzenia innej działalności zarobkowej
- żądać przedłożenia akt osobowych i wszelkich dokumentów pozwiązanych z realizowaniem obowiązków służbowych przez zatrudnionych i osoby świadczące pracę w ramach innej umowy niż stosunek pracy
- rejestrować przebieg inspekcji stosownymi urządzeniami rejestrującymi obraz lub dźwięk
- żądać wyników pomiarów, ekspertyz, badań związanych z produkcją lub inną działalnością podmiotu kontrolowanego
- żądać doniesienia próbek surowców i materiałów używanych, wytwarzanych lub powstających w toku produkcji, w ilości niezbędnej do przeprowadzenia analiz lub badań, jeśli są ściśle związane z trwającą kontrolą
- zrobić kluczowe, w celu wizytacji, odpisy lub wyciągi z akt, a także żądać od właściciela firmy utworzenia wymaganych zestawień i obliczeń w oparciu o dokumentację
Gdy zaistnieje sytuacja, w której informacje udzielone przez pracobiorcę, narażą go na chodź by drobny uszczerbek lub zarzut z ujawnienia tych informacji, kontroler ma prawo wydać decyzję o utajnieniu danych personalnych tego pracownika. Dzięki art. 23 par. 4 ustawy, pracodawca ma prawo złożyć zażalenie do takiej decyzji i zwrócić się do organu kontrolującego z wnioskiem o upublicznienie danych personalnych pracobiorcy, który złożył zeznania. Musi to jednak nastąpić nie później niż w terminie 3 dni, licząc od dnia przedłożenia właścicielowi firmy postanowienia o utajnieniu danych.
Dodatkowo, firma kontrolowana jest zmuszony zapewnić inspektorowi pracy okoliczności i narzędzia, które umożliwią sprawną inspekcję, a przede wszystkim, bez ociągania przedstawić potrzebne dokumenty i materiały, udostępnić urządzenia techniczne a także, jeśli istnieje taka możliwość, odrębne pomieszczenie odpowiednio wyposażone.